खरंच देव आहे का? डॉक्टरांना देखील पडला प्रश्न

डॉ. निलेश पुरकर (हार्ट सर्जन)
मी हृदयरोग शल्यविशारद आहे. रोज शस्त्रक्रिया करताना मी मृत्यूला थोपवण्याचा प्रयत्न करतो. माझ्या हातात स्कॅल्पेल असतं, पण कधी कधी असं वाटतं की माझ्या हातात फक्त प्रयत्न असतात, तर निर्णय कुणीतरी दुसराच घेत असतो. त्या अज्ञात शक्तीला काही जण नशिब म्हणतात, काही विज्ञान, तर काही देव म्हणतात.
एका निष्पाप हृदयाची लढाई
मला अजूनही आठवते काही वर्षांपूर्वीची ती रात्र. एक सहा वर्षांचा गोंडस मुलगा—आरव. जन्मजात हृदयाच्या आजाराने त्रस्त. त्याचं हृदय अतिशय नाजूक होतं. त्याच्या आई-वडिलांचे डोळे आशेने माझ्याकडे पाहत होते. मी त्यांना विश्वास दिला, पण खरं सांगायचं तर मी स्वतःच स्वतःला समजावत होतो की सगळं ठीक होईल.
शस्त्रक्रिया सुरू झाली. तास न तास मेहनत घेतली. हृदयाच्या अवयवांना जुळवत होतो, रक्तसंचार सुधारत होतो. पण अचानक, आरवचं हृदय थांबलं. आमच्या टीमनं सर्व उपाय करून पाहिले, पण प्रतिसाद मिळत नव्हता. ते लहानसं हृदय आता चालू होणार नाही असं वाटत होतं. मी थोड्या क्षणांसाठी थांबलो, मनातून देवाला साकडं घातलं-“कृपया, अजून नाही.”
त्या क्षणी, त्याच्या आईचे अश्रू माझ्या मनात उठलेल्या प्रश्नांना उत्तर देत होते. एका आईच्या त्या भक्तीपूर्ण प्रार्थनेत एक वेगळीच ताकद होती. काही क्षणांनंतर, अगदी अकल्पितरित्या, आरवच्या हृदयाने पुन्हा ठोके द्यायला सुरुवात केली. मी सुटकेचा निःश्वास टाकला.
हे विज्ञान होतं की चमत्कार?
मी डॉक्टर आहे. मला विज्ञानावर पूर्ण विश्वास आहे. पण माझ्या कारकिर्दीत अशा अनेक घटना घडल्या जिथे विज्ञान हतबल झालं, तर्क गोंधळून गेला, पण जीवन टिकून राहिलं. हे नशिब होतं की देवाची कृपा, हे अजूनही कोडंच आहे.
मी अनेकदा रुग्णांच्या नातेवाईकांना ऑपरेशनपूर्वी प्रार्थना करताना पाहिलं आहे. त्यांच्या डोळ्यात अश्रू असतात, पण त्या प्रत्येक अश्रूत एक श्रद्धा असते. आणि त्या श्रद्धेने कधीकधी अशक्य शक्य केल्याचं मी अनुभवलं आहे.
देव मला कुठे सापडतो?
देव मंदीरात असतो का? कदाचित. पण मला तो एका आईच्या हृदयातून उमटणाऱ्या आर्त सादेत सापडतो. तो मला त्या मुलाच्या हसण्यात दिसतो, जो मृत्यूच्या दारातून परत येतो. तो मला प्रत्येक यशस्वी शस्त्रक्रियेमध्ये जाणवतो.
जेव्हा एखादं लहान मूल, ज्याला सर्वांनी संपलं असं गृहीत धरलं होतं, मला काही वर्षांनी भेटायला येतं आणि मिठी मारतं, त्या मिठीत मला देव सापडतो.
शेवटचा प्रश्न—देव आहे का?
मी डॉक्टर आहे, वैज्ञानिक विचारांचा माणूस. पण तरीही, माझ्या अनुभवांनी मला शिकवलं आहे—होय, देव आहे. कदाचित तो एखाद्या अदृश्य शक्तीच्या रूपात नाही, पण तो त्या विश्वासात आहे, त्या नजरेत आहे, त्या प्रार्थनेत आहे. कर्ताकरविता तोच आहे- आम्ही फक्त निमित्तमात्र!