Prime Minister’s Relief & Assistance for Highway Accident Trauma योजनेबद्दलची अत्यंत सविस्तर माहिती:
PM-RAHAT योजना: रस्ते अपघातग्रस्तांसाठी १.५ लाखांपर्यंत मोफत उपचार – जाणून घ्या सविस्तर प्रक्रिया, नियम आणि अटी
भारतात दरवर्षी रस्ते अपघातात हजारो लोक आपला जीव गमावतात. यातील बहुतांश मृत्यू हे ‘गोल्डन अवर’ (Golden Hour – अपघातानंतरचा पहिला तास) मध्ये उपचार न मिळाल्यामुळे होतात. हीच समस्या दूर करण्यासाठी केंद्र सरकारने १३ फेब्रुवारी २०२६ रोजी ‘PM-RAHAT’ ही महत्त्वाकांक्षी योजना सुरू केली आहे.
या ब्लॉगमध्ये आपण या योजनेचा लाभ कसा घ्यावा, रुग्णालयांनी क्लेम कसा करावा आणि आवश्यक कागदपत्रे कोणती, याची इत्यंभूत माहिती घेणार आहोत.
१. PM-RAHAT योजना म्हणजे काय? (What is PM-RAHAT?)
PM-RAHAT योजना ही रस्ते अपघातातील बळींना पहिले ७ दिवस किंवा १.५ लाख रुपयांपर्यंत (जे आधी पूर्ण होईल) पूर्णपणे कॅशलेस (मोफत) उपचार देणारी योजना आहे. ही योजना भारतातील सर्व प्रकारच्या रस्त्यांवर (राष्ट्रीय महामार्ग, राज्य महामार्ग किंवा गल्लीबोळातील रस्ते) झालेल्या अपघातांसाठी लागू आहे.
प्रमुख वैशिष्ट्ये:
* मर्यादा: प्रति व्यक्ती १.५ लाख रुपये.
* कालावधी: अपघातानंतरचे पहिले ७ दिवस.
* पात्रता: भारताचा कोणताही नागरिक किंवा परदेशी नागरिक ज्याचा भारतात रस्ते अपघात झाला आहे.
२. रुग्णांसाठी/नातेवाईकांसाठी: लाभ घेण्याची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया
अपघात झाल्यानंतर घाबरून न जाता खालील पायऱ्यांचे अनुसरण करा:
* स्टेप १ (अपघात स्थळी): त्वरित ११२ (Emergency Response Support System) वर कॉल करा. यामुळे पोलीस आणि रुग्णवाहिकेला तात्काळ माहिती मिळते.
* स्टेप २ (रुग्णालय निवड): रुग्णाला जवळच्या ‘एम्पॅनेल’ (Empanelled) रुग्णालयात दाखल करा. Ayushman Bharat (PM-JAY) अंतर्गत नोंदणीकृत असलेली सर्व रुग्णालये या योजनेसाठी पात्र आहेत.
* स्टेप ३ (ओळख पटवणे): रुग्णाकडे आधार कार्ड किंवा कोणतेही सरकारी ओळखपत्र असल्यास ते रुग्णालयाला द्या. ओळखपत्र नसल्यास उपचार थांबवले जात नाहीत, परंतु ७२ तासांच्या आत ओळख पटवणे आवश्यक असते.
* स्टेप ४ (कॅशलेस उपचार): पहिल्या ७ दिवसांसाठी रुग्णालयाला कोणतेही पैसे देण्याची गरज नाही. सर्व खर्च सरकार/विमा कंपनीमार्फत केला जाईल.
३. पोलिसांची जबाबदारी आणि eDAR पोर्टल
PM-RAHAT योजनेचे यश पोलिसांच्या तत्परतेवर अवलंबून आहे:
* ER-1 रिपोर्ट: अपघात होताच पोलिसांनी eDAR (Electronic Detailed Accident Report) पोर्टलवर अपघाताची नोंद करणे अनिवार्य आहे.
* प्रमाणीकरण (Authentication):
* नॉन-लाइफ थ्रेटनिंग (साधे अपघात): २४ तासांच्या आत पोलिसांचे प्रमाणीकरण आवश्यक.
* लाइफ थ्रेटनिंग (गंभीर अपघात): ४८ तासांच्या आत प्रमाणीकरण आवश्यक.
* कायदेशीर सोय: ‘गुड समॅरिटन’ (मदत करणारा नागरिक) याला पोलीस किंवा रुग्णालयाने कोणत्याही चौकशीसाठी अडकवू नये, असे कडक निर्देश आहेत.
४. रुग्णालयांसाठी मार्गदर्शक तत्वे (Hospital Workflow)
रुग्णालयांनी क्लेम रिजेक्ट होऊ नये म्हणून खालील तांत्रिक प्रक्रिया पाळावी:
अ) नोंदणी आणि पूर्व-परवानगी (Registration & Pre-auth)
* रुग्ण दाखल होताच TMS 2.0 (Transaction Management System) वर त्याची नोंदणी करा.
* या योजनेत पारंपारिक ‘प्री-ऑथोरायझेशन’ची वाट पाहण्याची गरज नाही. eDAR आयडी आणि TMS आयडी लिंक झाला की उपचार सुरू करता येतात.
* रुग्ण दाखल झाल्यापासून ठराविक वेळेत पोर्टलवर ‘Intimation’ देणे आवश्यक आहे.
ब) पॅकेज निवड (Selecting Packages)
* PM-RAHAT साठी वेगळे पॅकेज नाहीत. AB-PMJAY (Ayushman Bharat) आणि महाराष्ट्रातील रुग्णालयांसाठी MJPJAY मधील ‘Health Benefit Packages’ (HBP 2022) चाच वापर करावा.
* जर एखादे उपचार पॅकेजमध्ये बसत नसेल, तर ‘Unspecified Procedure’ किंवा ‘Ex-Package’ अंतर्गत नोंद करून वैद्यकीय अहवालासह क्लेम सादर करावा.
क) बिलिंग आणि क्लेम प्रोसेस (Billing & Claim)
* मर्यादा: १.५ लाखांपर्यंतचे सर्व बिल डिजिटल पद्धतीने सबमिट करावे.
* पेमेंट: क्लेम सबमिट केल्यावर १० दिवसांच्या आत राज्य आरोग्य एजन्सी (SHA) कडून रुग्णालयाला पैसे मिळणे अपेक्षित आहे.
* निधी स्रोत: जर वाहनाचा विमा असेल, तर विमा कंपनी पैसे देईल. वाहन अज्ञात असल्यास (Hit & Run) ‘मोटर वाहन अपघात निधी’ (MVAF) मधून पैसे दिले जातात.
५. आवश्यक कागदपत्रे (Documents Checklist)
रुग्णाकडून/नातेवाईकांकडून:
* आधार कार्ड (किंवा पॅन कार्ड/मतदान कार्ड).
* रुग्णाचा फोटो (रुग्णालयात घेतात).
* अपघाताचा संक्षिप्त तपशील.
रुग्णालयाकडून (पोर्टलवर अपलोड करण्यासाठी):
* ER-1/eDAR आयडी: पोलिसांकडून मिळालेला युनिक नंबर.
* Medical Records: केस शीट, डॉक्टरांची नोट्स, डिस्चार्ज समरी.
* Diagnostic Reports: एक्स-रे, सीटी स्कॅन, रक्त चाचण्यांचे अहवाल.
* Implant Invoices: जर शस्त्रक्रियेत प्लेट्स किंवा स्क्रू वापरले असतील, तर त्यांची मूळ बिले.
६. महत्वाचे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न १: उपचार खर्च १.५ लाखांच्या वर गेला तर काय?
उत्तर: १.५ लाखांनंतरचा खर्च रुग्णाला स्वतः करावा लागेल किंवा जर रुग्ण PM-JAY/MJPJAY साठी पात्र असेल, तर उर्वरित उपचार त्या योजनेत वर्ग केले जाऊ शकतात.
प्रश्न २: ७ दिवस पूर्ण झाल्यावर उपचार संपतात का?
उत्तर: ७ दिवसांनंतर PM-RAHAT ची मदत थांबते. त्यानंतरचे उपचार रुग्ण स्वतःच्या खर्चाने किंवा इतर आरोग्य योजनेतून करू शकतो.
प्रश्न ३: खासगी रुग्णालयात हा लाभ मिळेल का?
उत्तर: हो, आयुष्मान भारत किंवा महात्मा ज्योतिबा फुले जन आरोग्य योजनेशी जोडलेल्या सर्व खासगी रुग्णालयांमध्ये हा लाभ मिळतो.
७. निष्कर्ष
PM-RAHAT योजना ही खऱ्या अर्थाने ‘जीवनदायिनी’ ठरणार आहे. विशेषतः रस्ते अपघातानंतर पैशाअभावी उपचार थांबणार नाहीत, याची खात्री या योजनेने दिली आहे. आपण सर्वांनी या योजनेची माहिती जास्तीत जास्त लोकांपर्यंत पोहोचवली पाहिजे.
संपर्क आणि तक्रार निवारण:
कोणत्याही अडचणीसाठी १४५५५ या टोल फ्री क्रमांकावर संपर्क साधावा किंवा जिल्हा आरोग्य तक्रार निवारण अधिकारी (DGRO) कडे धाव घ्यावी.
टीप: हा लेख माहितीपर असून अधिकृत मार्गदर्शक सूचनांसाठी आरोग्य विभाग किंवा अधिकृत सरकारी संकेतस्थळाला भेट द्या.