मुंबई | २४ फेब्रुवारी २०२६ देशातील अग्रगण्य आरोग्य सेवा संस्थांपैकी एक असलेल्या पी. डी. हिंदुजा हॉस्पिटल व रिसर्च सेंटरने आपल्या अमृत महोत्सवी (७५ व्या) वर्षानिमित्त ‘जीवन सुरक्षा – आरोग्यवान भारत निर्माण’ या एका महत्त्वपूर्ण आणि देशव्यापी समाजोपयोगी उपक्रमाचा श्रीगणेशा केला आहे. मुंबईतील ‘लोकभवन’ (पूर्वीचे राजभवन) येथे आयोजित एका भव्य सोहळ्यात भारताच्या महामहिम राष्ट्रपती मा. द्रौपदीजी मुर्मू यांच्या हस्ते या उपक्रमाचे औपचारिक उद्घाटन करण्यात आले.
या प्रसंगी राष्ट्रपतींनी रुग्णांच्या सेवेसाठी सज्ज असलेल्या अत्याधुनिक ‘फिरत्या वैद्यकीय सेवा वाहनास’ (Mobile Medical Unit) हिरवा झेंडा दाखवून मार्गस्थ केले.
उपक्रमाचे मुख्य उद्दिष्ट
‘जीवन सुरक्षा’ उपक्रमांतर्गत प्रामुख्याने शहरी झोपडपट्ट्या आणि दुर्गम ग्रामीण भागातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांपर्यंत दर्जेदार आरोग्य सुविधा पोहोचवण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. हे फिरते दवाखाने केवळ उपचारच करणार नाहीत, तर ‘गोल्डन अवर’मध्ये (अपघातानंतरचा महत्त्वाचा काळ) प्राण कसे वाचवावे, याबद्दल जनजागृतीही करतील.
राष्ट्रपतींचे संबोधन: “आरोग्य सेवा हेच राष्ट्रनिर्माण”
यावेळी बोलताना राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू म्हणाल्या,
> “प्राण वाचवणे हे सर्वात मोठे दान आहे. देशातील शेवटच्या घटकापर्यंत, विशेषतः गरिबातील गरीब व्यक्तीपर्यंत वेळेत उपचार पोहोचवणे ही आपली सर्वांची सामूहिक जबाबदारी आहे. हिंदुजा हॉस्पिटलने ७५ वर्षांच्या प्रवासात दिलेले योगदान कौतुकास्पद असून, हा नवीन उपक्रम विकसित भारताच्या दिशेने टाकलेले एक महत्त्वाचे पाऊल आहे.”
>
त्यांनी तंत्रज्ञान आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) आरोग्य क्षेत्रात वापर वाढवण्यावरही भर दिला, ज्यामुळे निदानाच्या प्रक्रियेत अधिक अचूकता येईल.
सोहळ्यातील मान्यवरांची उपस्थिती
या ऐतिहासिक सोहळ्याला महाराष्ट्राचे राज्यपाल मा. आचार्य देवव्रत, मुख्यमंत्री मा. देवेंद्रजी फडणवीस, उपमुख्यमंत्री मा. सुनेत्रा ताई पवार यांची प्रमुख उपस्थिती होती. तसेच विधान परिषदेचे सभापती मा. राम शिंदे, विधानसभा अध्यक्ष मा. राहुल नार्वेकर आणि हिंदुजा समूहाचे अध्यक्ष मा. अशोक हिंदुजा, हॉस्पिटलचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी गौतम खन्ना यांसह अनेक नामवंत डॉक्टर्स व तज्ज्ञ उपस्थित होते.
काय आहेत या फिरत्या दवाखान्याची वैशिष्ट्ये?
* अत्याधुनिक उपकरणे: यात प्राथमिक तपासणीसह रक्ताच्या चाचण्या आणि एक्स-रे (X-ray) सारख्या सुविधा उपलब्ध असतील.
* तज्ज्ञ कर्मचारी: प्रत्येक युनिटमध्ये डॉक्टर, परिचारिका आणि तंत्रज्ञ तैनात असतील.
* मोफत औषधे: गरजू रुग्णांना प्राथमिक उपचारांनंतर मोफत औषधे वितरित केली जातील.
* टेलिमेडिसिन: ग्रामीण भागातून हॉस्पिटलच्या मुख्य तज्ज्ञांशी संपर्क साधण्याची व्यवस्था.
महत्वाची माहिती: पी. डी. हिंदुजा हॉस्पिटलने यापूर्वी पालघरमधील कुपोषण निर्मूलन आणि ‘ड्रग रेसिस्टंट टीबी’ (क्षयरोग) संशोधनात मोठे कार्य केले आहे. ‘जीवन सुरक्षा’ मोहिमेद्वारे आता ही सेवा अधिक व्यापक होणार आहे.
‘जीवन सुरक्षा’ उपक्रमांतर्गत तैनात करण्यात आलेल्या ‘मोबाईल मेडिकल युनिट’ (MMU) आणि या मोहिमेच्या तांत्रिक स्वरूपाबद्दल सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे. ही बातमी विशेषतः या उपक्रमातील अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि कार्यपद्धतीवर आधारित आहे.
तंत्रज्ञान आणि माणुसकीचा संगम: हिंदुजा हॉस्पिटलच्या ‘जीवन सुरक्षा’ उपक्रमाचे तांत्रिक विश्लेषण
मुंबई | विशेष प्रतिनिधी पी. डी. हिंदुजा हॉस्पिटलने आपल्या ७५ व्या वर्षानिमित्त सुरू केलेल्या ‘जीवन सुरक्षा’ उपक्रमाचा केवळ विस्तारच मोठा नाही, तर त्यामागील तांत्रिक आराखडा (Technical Framework) आरोग्य सेवा क्षेत्रासाठी एक नवा वस्तुपाठ ठरणार आहे. दुर्गम भागातील रुग्णांना थेट मुंबईतील तज्ज्ञ डॉक्टरांशी जोडण्यासाठी या उपक्रमात आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला आहे.
१. अत्याधुनिक ‘स्मार्ट’ फिरते रुग्णालय (Smart MMU)
या उपक्रमांतर्गत कार्यान्वित करण्यात आलेले फिरते वैद्यकीय वाहन (Mobile Medical Unit) हे केवळ रुग्णवाहिका नसून, ते एक ‘मिनी हॉस्पिटल’ आहे.
* पॉइंट ऑफ केअर टेस्टिंग (POCT): या वाहनात रक्तातील साखरेचे प्रमाण, हिमोग्लोबिन, मलेरिया, डेंग्यू आणि युरिन टेस्ट यांसारख्या ३० हून अधिक चाचण्यांचे अहवाल अवघ्या काही मिनिटांत मिळण्याची सोय आहे.
* डिजिटल क्ष-किरण (Digital X-Ray): वाहनामध्ये कमी रेडिएशन असलेल्या आधुनिक डिजिटल एक्स-रे मशीनची व्यवस्था आहे, ज्याचे रिपोर्ट लगेच क्लाउड स्टोरेजवर अपलोड केले जातात.
* ईसीजी (ECG) आणि कार्डियाक मॉनिटरिंग: हृदयविकाराचा झटका किंवा संबंधित समस्यांचे त्वरित निदान करण्यासाठी ‘ईसीजी’ची सुविधा असून, तो अहवाल तातडीने हॉस्पिटलमधील तज्ज्ञ कार्डिओलॉजिस्टला पाठवला जातो.
२. टेलि-मेडिसिन आणि कनेक्टिव्हिटी
या उपक्रमाचा सर्वात महत्त्वाचा तांत्रिक भाग म्हणजे ‘टेलि-हेल्थ प्लॅटफॉर्म’.
* जेव्हा हे वाहन एखाद्या गावात असेल, तेव्हा तिथला रुग्ण मुंबईतील हिंदुजा हॉस्पिटलच्या मुख्य तज्ज्ञ डॉक्टरांशी व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे संवाद साधू शकेल.
* सॅटेलाईट कनेक्टिव्हिटी: दुर्गम भागात जेथे इंटरनेटची समस्या असते, तेथे अखंड सेवेसाठी हाय-स्पीड डेटा कनेक्टिव्हिटीचा वापर करण्यात आला आहे.
३. ‘गोल्डन अवर’ व्यवस्थापन आणि प्रशिक्षण
‘जीवन सुरक्षा’ उपक्रमाचा एक मुख्य उद्देश आपत्कालीन परिस्थितीत जीव वाचवणे हा आहे.
* CPR आणि प्रथमोपचार: या वाहनासोबत एक विशेष पथक असेल जे स्थानिक तरुणांना आणि आशा सेविकांना ‘कार्डिओ पल्मोनरी रिसुसिटेशन’ (CPR) आणि रक्तस्त्राव थांबवण्याचे तांत्रिक प्रशिक्षण देईल.
* AED यंत्रणा: वाहनात ‘ऑटोमेटेड एक्सटर्नल डिफिब्रिलेटर’ (AED) उपलब्ध करून देण्यात आले आहे, जे हृदयविकाराच्या झटक्यात अत्यंत प्रभावी ठरते.
४. डेटा मॅनेजमेंट आणि आरोग्य पत्रिका
उपक्रमांतर्गत तपासल्या जाणाऱ्या प्रत्येक रुग्णाची माहिती ‘डिजिटल हेल्थ रेकॉर्ड’ स्वरूपात साठवली जाईल. यामुळे:
* रुग्णाचा जुना आजार आणि औषधांचा इतिहास एका क्लिकवर उपलब्ध होईल.
निष्कर्ष: हिंदुजा हॉस्पिटलचा हा उपक्रम केवळ सेवाभावी नसून तांत्रिकदृष्ट्या अत्यंत प्रगत आहे. यामुळे ग्रामीण भागातील मृत्यूदर कमी करण्यास आणि वेळेवर अचूक उपचार मिळवून देण्यास मोठी मदत होणार आहे.